Kislota saklaýan hapa suwlary arassalamak

Kislotaly hapa suwlar pH derejesi 6-dan az bolan hapa suwlardyr. Kislotanyň dürli görnüşlerine we konsentrasiýalaryna görä, kislotaly hapa suwlar organiki däl kislotaly hapa suwlara we organiki kislotaly hapa suwlara bölünip bilner. Güýçli kislotaly hapa suwlar we gowşak kislotaly hapa suwlar; Monokislotaly hapa suwlar we polikislotaly hapa suwlar; Pes konsentrasiýaly kislotaly hapa suwlar we ýokary konsentrasiýaly kislotaly hapa suwlar. Adatça kislotaly hapa suwlar, käbir kislotalary öz içine almagyndan başga-da, köplenç agyr metal ionlaryny we olaryň duzlaryny we beýleki zyýanly maddalary hem öz içine alýar. Kislotaly hapa suwlar magdan suwlaryny akdyrmak, gidrometallurgiýa, polat prokatlamak, polat we reňkli metallaryň ýüzleý kislota bilen işlenilmegi, himiýa senagaty, kislota önümçiligi, boýaglar, elektroliz, elektrokaplama, emeli süýümler we beýleki senagat pudaklary ýaly dürli çeşmelerden gelýär. Umumy kislotaly hapa suwlar kükürt kislotaly hapa suwlardyr, ondan soň duz kislotasy we azot kislotaly hapa suwlar gelýär. Hytaý her ýyl takmynan bir million kub metr senagat galyndylaryny kislota akdyrmaga taýýarlanýar, eger bu hapa suwlar arassalanmazdan göni akdyrylsa, ol turba geçirijilerini poslaýar, ekinlere zyýan ýetirýär, balyklara zyýan ýetirýär, gämilere zyýan ýetirýär we daşky gurşawyň saglygyny ýok edýär. Senagat kislotaly hapa suwlar akdyrylmazdan öň milli akdyryş standartlaryna laýyk gelmek üçin arassalanmaly, kislotaly hapa suwlar gaýtadan işlenip we gaýtadan ulanylyp bilner. Galyndy kislotany gaýtadan işlände, duzy gaýtadan işlemek, konsentrasiýa usuly, himiki neýtrallaşdyrma usuly, ekstraksiýa usuly, ion alyş-çalyş smolasy usuly, membranany bölmek usuly we ş.m. usullary saýlap bolýar.

1. duzy gaýtadan işlemek

Duzlamak diýilýän zat, galyndy kislotadaky organiki garyndylaryň ählisini diýen ýaly çökeltmek üçin köp mukdarda doýgun duzly suw ulanmakdyr. Şeýle-de bolsa, bu usul duz kislotasyny öndürer we galyndy kislotadaky kükürt kislotasynyň dikeldilmegine we ulanylmagyna täsir eder, şonuň üçin galyndy kislotasyndaky organiki garyndylary natriý bisulfat doýgun ergini bilen duzlamak usuly öwrenildi.
Galyndy kislota kükürt kislotasyny we dürli organiki garyndylary öz içine alýar, olar esasan az mukdarda 6-hlor-3-nitrotoluol-4 sulfon kislotasy we sulfonlaşdyrma, hlorlaşdyrma we nitrifikatsiya prosesinde toluol tarapyndan öndürilýän 6-hlor-3-nitrotoluol-4-sulfon kislotasyndan başga dürli izomerlerdir. Duzlamak usuly galyndy kislotasyndaky diýen ýaly ähli organiki garyndylary çökeltmek üçin köp mukdarda doýgun duzly suw ulanmakdyr. Duz aýyrmak arkaly gaýtadan işlemek usuly galyndy kislotasyndaky dürli organiki garyndylary aýyrmak bilen çäklenmän, eýsem, önümçilik sikline girizmek üçin kükürt kislotasyny gaýtadan alyp, çykdajylary we energiýany tygşytlap bilýär.

2. Bişirmek usuly

Gowurmak usuly dikeldiş täsirine ýetmek üçin erginden gaýnatmak arkaly bölünýän duz turşusy ýaly uçujy kislota ulanylýar.

3. Himiki neýtrallaşdyrma usuly

H+(aq)+OH-(aq)=H2O-nyň esasy kislota-esas reaksiýasy hem kislota saklaýan hapa suwlary arassalamak üçin möhüm esas bolup durýar. Kislota saklaýan hapa suwlary arassalamagyň umumy usullary neýtrallaşdyrmak we gaýtadan işlemek, kislota-esas hapa suwlaryny özara neýtrallaşdyrmak, derman serişdelerini neýtrallaşdyrmak, süzgüç arkaly neýtrallaşdyrmak we ş.m.-ni öz içine alýar. Hytaýdaky käbir demir we polat kärhanalarynyň ilkinji günlerinde olaryň köpüsi duz kislotasynyň we kükürt kislotasynyň duzlanmagynyň galyndylaryny arassalamak üçin kislota-esas neýtrallaşdyrmak usulyny ulandylar, şonuň üçin pH derejesi boşaltma standartyna ýetdi. Kislota-esas neýtrallaşdyrmak üçin çig mal hökmünde natriý karbonaty (soda küli), natriý gidroksid, hek daşy ýa-da hek, umumy ulanylyş arzan we hek ýasamak aňsat.

4. Ekstraksiya usuly

Suwuklyk-suwuklyk ekstraksiýasy, şeýle hem ergin ekstraksiýasy diýlip atlandyrylýar, bölünmegi gazanmak üçin degişli erginde çig mal suwuklygyndaky komponentleriň ereme derejesindäki tapawudy ulanýan birlik operasiýasydyr. Kislota saklaýan hapa suwlary arassalamakda, kislota saklaýan hapa suwlaryň we organiki erginleriň doly gatnaşygyny üpjün etmek zerurdyr, şonuň üçin galyndy kislotadaky hapalar ergine geçýär. Ekstraktantyň talaplary: (1) galyndy kislota inert, galyndy kislota bilen himiki reaksiýa girmeýär we galyndy kislotada eremeýär; (2) Galyndy kislotasyndaky hapalar ekstraktantda we kükürt kislotasynda ýokary bölüniş koeffisiýentine eýedir; (3) Bahasy arzan we almak aňsat; (4) Hapalardan aňsat aýrylýar, aýrylanda az ýitgi bolýar. Köp ulanylýan ekstraktantlara benzol (toluol, nitrobenzol, hlorbenzol), fenollar (kreozot çig difenol), galogenleşdirilen uglewodorodlar (trihloretan, dihloretan), izopropil efiri we N-503 girýär.

5. ion alyş-çalyş smola usuly

Organiki kislota galyndylaryny ion alyş-çalyş smolasy bilen gaýtadan işlemegiň esasy prinsipi, käbir ion alyş-çalyş smolalarynyň organiki kislotalary galyndylaryň kislota ergininden özüne siňdirip, organiki däl kislotalary we metal duzlaryny çykaryp, dürli kislotalaryň we duzlaryň bölünmegini üpjün edip bilmegidir.

6. membranany bölmek usuly

Kislotaly galyndylaryň suwuklygy üçin dializ we elektrodializ ýaly membranaly işläp bejeriş usullary hem ulanylyp bilner. Galyndy kislotanyň membran arkaly dikeldilmegi, esasan, konsentrasiýa tapawudy bilen hereket edýän dializ prinsipini kabul edýär. Tutuş enjam diffuziýa dializ membranasyndan, suwuklyk paýlaýjy plastinkadan, güýçlendiriji plastinkadan, suwuklyk akym plastinkasynyň çarçuwasyndan we ş.m. ybarat bolup, galyndylaryň suwuklygyndaky maddalary bölmek arkaly bölüniş täsirini gazanýar.

7. sowadyjy kristallaşdyrma usuly

Sowadyjy kristallaşdyrma usuly erginiň temperaturasyny peseltmegiň we ergin maddany çökeltmegiň usulydyr. Galyndy kislotany gaýtadan işlemek prosesinde galyndy kislotadaky hapaçylyklaryň sowadylyp, talaplara laýyk gelýän we gaýtadan ulanylyp bilinýän kislota erginini gaýtaryp almagy ulanylýar. Mysal üçin, prokat fabrikasynyň asil ýuwmak prosesinden çykarylýan galyndy kükürt kislotasynda köp mukdarda demir sulfat bar, ol konsentrasiýa-kristallaşdyrma we süzgüç arkaly gaýtadan işlenýär. Demir sulfat süzgüç arkaly aýrylandan soň, kislota dowamly ulanmak üçin polat duzlama prosesine gaýtarylyp bilner.

Sowadyjy kristallaşmanyň köp senagat ulanylyşlary bar, olar bu ýerde metal gaýtadan işlemekde duzlamak prosesi bilen görkezilýär. Polat we mehaniki gaýtadan işlemek prosesinde metalyň ýüzündäki posy aýyrmak üçin kükürt kislotasynyň ergini ulanylýar. Şonuň üçin galyndylaryň kislotasyny gaýtadan işlemek çykdajylary ep-esli azaldyp we daşky gurşawy goraýar. Bu prosesi amala aşyrmak üçin senagatda sowadyjy kristallaşma ulanylýar.

8. Oksidlenme usuly

Bu usul köp wagt bäri ulanylyp gelinýär we onuň esasy maksady galyndylaryň kükürt kislotasyndaky organiki garyndylary degişli şertlerde oksidleýji serişdeler arkaly parçalamakdyr, şeýdip ol uglerod dioksidine, suwa, azot oksidlerine we ş.m. öwrülip, ​​kükürt kislotasyndan bölünip alynýar, şeýdip galyndylaryň kükürt kislotasyny arassalap we gaýtadan alyp bolýar. Köp ulanylýan oksidleýjiler wodorod peroksidi, azot kislotasy, perhlor kislotasy, gipohlor kislotasy, nitrat, ozon we ş.m.-dir. Her bir oksidleýjiniň öz artykmaçlyklary we çäklendirmeleri bar.