Kalium hloridiň funksiýasy we ulanylyşy
Kaliý hlorid organiki däl birleşme, ak kristall, yssyz, duzly, duz ýaly görnüşe eýedir. Suwda, efirde, gliserinde we şekerde ereýär, etanolda az ereýär (suwsuz etanolda eremeýär), gigroskopik, aňsatlyk bilen gaplanýar; Suwda ereýänligi temperatura ýokarlananda çalt artýar we köplenç natriý duzy bilen täzeden birleşip, täze kaliý duzuny emele getirýär. Himiýa senagatynda, nebit burawlamakda, çap etmekde we boýamakda, azykda, içgilerde, kosmetikada, oba hojalygynda we beýleki ugurlarda giňden ulanylýar.
Kalium hloridiň roly we ulanylyşy:
1. organiki däl senagat dürli kaliý duzlaryny ýa-da esaslaryny (meselem, kaliý gidroksidini, kaliý karbonatyny, kaliý sulfatyny, kaliý nitratyny, kaliý hloratyny, kaliý permanganatyny we kaliý digidrogen fosfatyny we ş.m.) öndürmek üçin esasy çig mal bolup durýar.
2. Kaliý hloridini palçyk stabilizatory hökmünde döwülme suwuklygyna goşup bolýar. Kömür gatlagynyň metanynyň döwülme suwuklygyna kaliý hloridini goşmak Guýular diňe bir kömür poroşogynyň giňelmeginiň öňüni almak üçin stabilizator hökmünde hereket etmän, eýsem kömür matrisasynyň suwly ergine adsorbsiýa we çyglylyk häsiýetlerini hem üýtgedip, şeýlelik bilen akymyň yzyna gaýtarmak netijeliligini ýokarlandyryp we kömür gatlaklaryna ýetirilýän zyýany azaldyp biler. Ol slanes gidratasiýasynyň we dispersiýasynyň öňüni alyp, guýularyň diwarlarynyň ýykylmagynyň öňüni alyp biler.
3. G duzuny, reaktiv boýaglary we ş.m. öndürmek üçin boýag senagaty.
4. Kaliý hlorid analitik reagent, salgylanma reagent, hromatografik analitik reagent we bufer hökmünde ulanylýar.
5. elektrolitik magniý hloridinde magniý metalyny öndürmek üçin ulanylýar, köplenç elektrolit taýýarlamagyň düzüm bölekleriniň biri hökmünde ulanylýar.
6. Alýumin kebşirlemek üçin kislorod ýangyjy bilen kebşirleýji enjamdaky flux.
7. Metall dökümde ulanylýan fluks.
8. polatdan ýylylyk bilen işläp bejeriş serişdesi.
9. Şem fitillerini ýasaň.
10. Bedene ýokary natriý mukdarynyň ýaramaz täsirini azaltmak üçin duzyň ornuny tutujy hökmünde. Oba hojalyk önümlerinde, suw önümlerinde, maldarçylyk önümlerinde, fermentlenen önümlerde, souslarda, konserwlerde, amatly iýmit tagam beriji serişde hökmünde ulanylyp bilner. Ol peýnir, jambon we bekon ýaly iýmitlerde, içgilerde, tagam beriji garyndylarda, bişirilen önümlerde, margarinde we doňdurylan hamyrda duzyň ornuny tutujy, gelleşdiriji serişde, tagam güýçlendiriji, sous, pH düzgünleşdiriji hökmünde ulanylyp bilner.
11. Umuman, iýmitde kaliý iýmiti hökmünde ulanylýar, beýleki kaliý iýmiti bilen deňeşdirilende, arzanlygy, ýokary kaliý mukdary, aňsat saklanmagy we ş.m. aýratynlyklary bar, şonuň üçin kaliý hlorid kaliý üçin iýmiti güýçlendiriji hökmünde iň giňden ulanylýar.
12. Kaliý ionlarynyň güýçli şelatlaýjy we gelleşdiriji häsiýetleri bolandygy sebäpli, karragenan, gellan sakyzy we beýleki kolloid iýmitler ýaly iýmit gelleşdiriji agentler hökmünde ulanylyp bilner, iýmit üçin niýetlenen kaliý hlorid ulanylýar.
13. fermentasiýa iýmiti hökmünde fermentasiýa iýmitinde.
14. sportsmen içgilerini taýýarlamak üçin kaliýi güýçlendirmek (adam elektrolitleri üçin) ulanylýar. Sportsmen içgilerinde ulanylýan iň ýokary mukdary 0,2 g/kg; mineral içgilerde ulanylýan iň ýokary mukdary 0,052 g/kg.
15. mineral suw ýumşadyjy ulgamlarda we suw howuzlarynda netijeli suw ýumşadyjy hökmünde ulanylýar.
16. Kaliý hloridiniň tagamy natriý hloridine meňzeş (açy), şeýle hem az natriý duzy ýa-da mineral suw goşundysy hökmünde ulanylýar.
17. Haýwan iými we guş iými üçin iýmit goşundysy hökmünde ulanylýar.
18. wanna önümlerini, ýüz arassalaýjy serişdeleri, kosmetika serişdelerini, saç ideg serişdelerini we ş.m. taýýarlamak üçin ulanylýar, ýapyşyklygy güýçlendiriji hökmünde ulanylýar.
19. Oba hojalyk ekinleri we pul ekinleri üçin dökün we üstki sepgit üçin kaliý hlorid döküniň üç elementiniň biridir, ol ösümlik proteiniň we uglewodlaryň emele gelmegine ýardam edip, ýaşamaga garşy durnuklylygyny ýokarlandyryp, oba hojalyk önümleriniň hilini ýokarlandyrmagyň esasy elementidir, ösümliklerde azot we fosforyň we beýleki iýmit elementleriniň deňagramlylygyny üpjün edýär.
Bellik: Kaliý hloridini kaliý ionlary ulanylandan soň topragyň kolloidleri tarapyndan aňsatlyk bilen siňdirilýär, hereketliligi pes, şonuň üçin kaliý hloridini esasy dökün hökmünde ulanmak has gowy, üstki örtük hökmünde hem ulanylyp bilner, ýöne tohum döküni hökmünde ulanyp bolmaýar, ýogsam köp mukdarda hlorid ionlary tohumyň çişmegine we nahallaryň ösüşine zyýan ýetirer. Kaliý hloridini neýtral ýa-da kislotaly topraga ulanmak organiki dökün ýa-da fosfat daş poroşogy bilen utgaşdyrylsa has gowy bolar, bu bolsa bir tarapdan topragyň kislotalaşmagynyň öňüni alyp, beýleki tarapdan fosforyň netijeli öwrülmegine ýardam edip biler. Şeýle-de bolsa, ony duzly-şorly topraga we hlora çydamly ekinlere ulanmak aňsat däl.