Dioksan? Bu diňe öňünden pikir etmek meselesi

Dioksan näme? Ol nireden geldi?

Dioksan, ony ýazmagyň dogry usuly dioksandyr. Ýamanlygy ýazmak gaty kyn bolany üçin, bu makalada biz onuň ýerine adaty ýaman sözlerini ulanarys. Ol organiki birleşme, şeýle hem dioksan, 1, 4-dioksan, reňksiz suwuklyk diýlip atlandyrylýar. Dioksanyň ýiti zäherliligi pes zäherlilikdir, anestetik we gyjyndyryjy täsirlere eýedir. Hytaýda häzirki Kosmetika Howpsuzlyk Tehniki Kodeksine görä, dioksan kosmetikanyň gadagan edilen bölegidir. Goşmak gadagan edilendigi sebäpli, näme üçin kosmetika serişdelerinde dioksan anyklaýjy bar? Tehniki taýdan öňüni alyp bolmajak sebäplere görä, dioksanyň kosmetika serişdelerine hapa hökmünde goşulmagy mümkin. Çig maldaky hapaçylyklar näme?

Şampunlarda we beden ýuwujy serişdelerinde iň köp ulanylýan arassalaýjy maddalaryň biri natriý ýagly spirt efir sulfatydyr, ol natriý AES ýa-da SLES diýlip hem atlandyrylýar. Bu komponent tebigy palma ýagyndan ýa-da nebitden çig mal hökmünde ýagly spirtlere öwrülip bilner, ýöne ol etoksilleşdirme, sulfonlaşdyrma we neýtrallaşdyrma ýaly birnäçe ädim arkaly sintez edilýär. Esasy ädim etoksilleşdirmedir, reaksiýa prosesiniň bu ädiminde himiki sintez senagatynda giňden ulanylýan çig mal monomeri bolan etilen oksidiniň çig malyny, etoksilleşdirme reaksiýasy prosesinde, etoksilleşdirilen ýagly spirti öndürmek üçin ýagly spirte etilen oksidini goşmakdan başga-da, etilen oksidiniň (EO) kiçi bir bölegi iki molekula kondensasiýa arkaly goşmaça önüm, ýagny dioksanyň duşmanyny öndürýär, anyk reaksiýa aşakdaky suratda görkezilip bilner:

Umuman alanyňda, çig mal öndürijileri dioksany bölmek we arassalamak üçin soňraky ädimleri äderler, dürli çig mal öndürijileri dürli standartlara eýe bolarlar, köp milletli kosmetika öndürijileri hem bu görkezijini, adatça 20-den 40 ppm-e çenli gözegçilik ederler. Taýýar önümdäki (şampun, beden ýuwujy serişdeler ýaly) mazmun standartyna gelende bolsa, halkara görkezijileri ýok. 2011-nji ýylda Bawang şampun wakasyndan soň, Hytaý taýýar önümler üçin 30 ppm-den az standarty kesgitledi.

Dioksan rak keselini döredýär, howpsuzlyk meselelerini döredýärmi?

Ikinji Jahan Urşundan bäri çig mal hökmünde ulanylan natriý sulfaty (SLES) we onuň goşmaça önümi bolan dioksan giňden öwrenildi. Birleşen Ştatlaryň Azyk we Derman Administrasiýasy (FDA) 30 ýyl bäri sarp edijiler üçin niýetlenen önümlerde dioksany öwrenýär we Saglyk Kanadasy kosmetik önümlerde az mukdarda dioksanyň bolmagynyň sarp edijiler, hatda çagalar üçin hem saglyk üçin howp döretmeýändigini anyklady (Kanada). Awstraliýanyň Milli Iş Saglygy we Howpsuzlygy Komissiýasynyň maglumatlaryna görä, sarp edijiler üçin niýetlenen önümlerde dioksanyň ideal çägi 30ppm, toksikologik taýdan kabul ederlikli ýokarky çägi bolsa 100ppm. Hytaýda 2012-nji ýyldan soň, kosmetik önümlerde dioksanyň mukdary üçin 30ppm çäklendirme standarty adaty ulanyş şertlerinde toksikologik taýdan kabul ederlikli ýokarky çägi bolan 100ppm-den has az.

Beýleki tarapdan, Hytaýyň kosmetika standartlarynda dioksanyň çäginiň dünýäde ýokary standart bolan 30ppm-den azdygyny nygtamak gerek. Sebäbi aslynda köp ýurtlarda we sebitlerde dioksanyň möçberine biziň standartymyzdan has ýokary çäklendirmeler bar ýa-da anyk standartlar ýok:

Aslynda, tebigatda az mukdarda dioksanyň bolmagy hem mümkin. ABŞ-nyň Zäherli maddalar we keseller boýunça registri dioksanyň towuk etinde, pomidorda, krewetkada we hatda içýän suwumyzda hem bardygyny görkezýär. Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasynyň içýän suwuň hili boýunça gollanmasynda (Üçünji neşir) suwdaky dioksanyň çäginiň 50 μg/L bolandygy aýdylýar.

Dioksanyň kanserogen meselesini bir jümle bilen jemlemek üçin, ýagny: dozasyna garamazdan, zyýany barada gürleşmek aldawçylykdyr.

Dioksanyň mukdary näçe az bolsa, hili şonça gowy, şeýlemi?

Dioksan SLES hiliniň ýeke-täk görkezijisi däl. Önümdäki sulfonlaşdyrylmadyk birleşmeleriň mukdary we gyjyndyryjylaryň mukdary ýaly beýleki görkezijileri hem göz öňünde tutmak möhümdir.

Mundan başga-da, SLES-iň dürli ölçeglerde hem bolýandygyny bellemek möhümdir, iň uly tapawut etoksilleşme derejesidir, käbirinde 1 EO, käbirinde 2, 3 ýa-da hatda 4 EO bar (elbetde, 1.3 we 2.6 ýaly onluk belgili önümler hem öndürilip bilner). Etoksidleşme derejesi näçe ýokary bolsa, ýagny EO-nyň sany näçe ýokary bolsa, şol bir prosesde we arassalamak şertlerinde öndürilen dioksanyň mukdary şonça ýokary bolýar.

Emma gyzykly tarapy, EO-nyň köpelmeginiň sebäbi surfaktant SLES-iň gyjyndyryjysyny azaltmakdyr we EO SLES-iň sany näçe köp bolsa, deri üçin şonça az gyjyndyryjy täsir edýär, ýagny ýumşak täsir edýär we tersine. EO bolmasa, düzüm bölegi tarapyndan halamaýan, örän höweslendiriji madda bolan SLS bolýar.

Şonuň üçin dioksanyň az mukdary onuň hökman gowy çig maldygyny aňlatmaýar. Sebäbi EO-nyň sany az bolsa, çig malyň gyjyndyrmasy has köp bolar.

GYSGAÇA MAZMUNDA:

Dioksan kärhanalar tarapyndan goşulýan madda däl, eýsem SLES ýaly çig mallarda galmaly çig maldyr, ondan gaça durmak kyn. Diňe SLES-de däl, aslynda, etoksilleşdirme geçirilýänçä, dioksanyň az mukdary bolar we käbir deri ideg çig mallarynda hem dioksan bar. Töwekgelçiligiň bahalandyrylmagynyň nukdaýnazaryndan, galan madda hökmünde mutlak 0 mukdary yzarlamagyň zerurlygy ýok, häzirki anyklaýyş tehnologiýasyny alyň, "anyklanylmady" mukdaryň 0 bolandygyny aňlatmaýar.

Şeýlelik bilen, dozadan daşary zyýan barada gürleşmek gangster bolmakdyr. Dioksanyň howpsuzlygy köp ýyllaryň dowamynda öwrenildi we degişli howpsuzlyk we maslahat berilýän standartlar kesgitlenildi, şeýle hem 100ppm-den az galyndylar howpsuz hasaplanýar. Emma Ýewropa Bileleşigi ýaly ýurtlar ony hökmany standart hökmünde kabul etmediler. Önümlerdäki dioksanyň mukdaryna içerki talaplar 30ppm-den azdyr.

Şonuň üçin şampundaky dioksan rak keseliniň döremegi barada alada etmegiň zerurlygy ýok. Habar beriş serişdelerindäki ýalňyş maglumatlara gelende bolsa, indi munuň diňe üns çekmek üçin edilýändigini düşünýärsiňiz.